LỜI N�I ĐẦU
Năm 2003 c� một sự kiện l�m nức l�ng nh�n d�n cả n�ước n�i chung v� nh�n d�n Quảng B�nh n�i ri�ng l� Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ B�ng đ� được UNESCO c�ng nhận l� "Di sản thi�n nhi�n thế giới". Khi biết tin n�y nh�m t�c giả thuộc trường Đại học Khoa học tự nhi�n, Đại học Quốc gia H� Nội v� Trung t�m T�i nguy�n & M�i trường L�m nghiệp, Viện Điều tra Quy hoạch rừng đ� cộng t�c với nhau bi�n soạn cuốn s�ch n�y g�p phần quảng b� sự phong ph� kỳ diệu của thi�n nhi�n Việt Nam ở một v�ng hẻo l�nh, �t người biết đến.
Nội dung ch�nh của cuốn s�ch bao gồm những kết quả nghi�n cứu tổng hợp về đa dạng địa chất, địa mạo, hang động (do GS Trần Nghi chủ bi�n) v� đa dạng sinh học (do KS L� Huy C�ường chủ bi�n). Phần cốt yếu của c�c nội dung đ� đ� được đư�a v�o "Hồ sơ đăng k� di sản thi�n nhi�n thế giới Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ B�ng" để Ch�nh phủ n�ước Cộng ho� X� hội chủ nghĩa Việt Nam gửi UNESCO năm 2000.
Trong cuốn s�ch n�y c�c t�c giả giới thiệu Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ B�ng v� v�ng phụ cận thuộc tỉnh Quảng B�nh như một chỉnh thể tự nhi�n đ� được Nh� n�ước c�ng nhận (2000), với diện t�ch được bảo vệ nghi�m ngặt gần 150.000 ha v� v�ng đệm gần 200.000 ha. Tuy nhiện, trong qu� tr�nh th�ương thảo giữa ph�a Việt Nam v� UNESCO, cuối c�ng "Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ B�ng" được UNESCO ch�nh thức c�ng nhận Di sản thi�n nhi�n thế giới c� diện t�ch nhỏ hơn, khoảng 86.000 ha (xem ch� giải ở phụ lục A2).
Khu vực n�i đ� v�i Phong Nha - Kẻ B�ng v� v�ng phụ cận c� lịch sử ph�t triển địa chất phức tạp v� l�u d�i, từ kỷ Ordovic (khoảng 450 triệu năm) đến nay. Mỗi giai đoạn được đ�nh dấu bởi những th�nh tạo địa chất đặc tr�ưng cho c�c hoạt động kiến tạo đứt g�y, chuyển động n�ng trồi, uốn nếp tạo n�i v� chuyển động sụt l�n tạo c�c bồn trũng trầm t�ch. C�c bối cảnh kiến tạo đ�ng vai tr� như� nguy�n nh�n của mọi nguy�n nh�n để tạo ra t�nh đa dạng địa chất, đa dạng địa h�nh địa mạo, mạng l�ưới thuỷ văn, đặc biệt t�nh đa dạng v� kỳ th� về hệ thống hang động c� một lịch sử h�nh th�nh hơn 30 triệu năm được coi l� cổ nhất ở Đ�ng Nam �, s�ng Son c� sắc đỏ ph� sa do sản phẩm phong ho� đất son đỏ trong kẽ c�c lớp đ� v�i Kẻ B�ng ho� v�o s�ng Nan bắt nguồn từ c�c n�i đ� lục nguy�n rồi cả hai đổ v�o s�ng Gianh, tức R�o Nậy, tạo n�n một l�ưu vực s�ng Gianh rộng lớn v� đa dạng. T�nh đa dạng địa chất l� nguy�n nh�n tạo n�n t�nh đa dạng về địa h�nh, thổ nh�ưỡng v� hang động. Đa dạng về địa h�nh v� thổ nh�ưỡng sẽ tất yếu dẫn đến đa dạng sinh học, những phong cảnh kỳ th� của hang động, những cảnh quan huyền b�, những c�nh rừng hoang sơ nguy�n thuỷ như� một bảo t�ng thi�n nhi�n khổng lồ, m� ở nhiều nơi ch�ưa hề c� dấu ch�n người qua.
Cuốn s�ch n�y l� một c�ng tr�nh khoa học tổng hợp được một tập thể c�c nh� địa chất, địa mạo thuộc khoa Địa chất v� khoa Địa l�, Tr�ường Đại học Khoa học tự nhi�n, Đại học Quốc gia H� Nội (GS.TS. Trần Nghi, TS. Đặng Văn B�o, GS. TSKH. Nguyễn Quang Mỹ, CN. Phan Duy Ng�, PGS.TS. Tạ Ho� Ph�ương, PGS.TS. Vũ Văn Ph�i) v� c�c nh� l�m nghiệp thuộc Trung t�m T�i nguy�n v� M�i trường l�m nghiệp, Viện Điều tra Quy hoạch rừng (KS. L� Huy Cư�ờng, KS. Nguyễn Quốc Dũng, KS. Vũ Văn Dũng) c�ng bi�n soạn. Kết quả của c�ng tr�nh vừa kế thừa c�c kết quả nghi�n cứu nhiều năm về địa chất v� địa mạo do Cục Địa chất v� Kho�ng sản Việt Nam thực hiện, vừa bổ sung những nghi�n cứu mới theo y�u cầu v� ti�u ch� đặt ra của UNESCO, gồm c�c nội dung:
- Lịch sử ph�t triển vỏ Tr�i đất khu vực v� những đa dạng địa chất - địa mạo.
- Đa dạng sinh học v� c�c lo�i bị đe doạ.
Kết quả nghi�n cứu đ� chứng minh được c�c luận điểm quan trọng c� � nghĩa quyết định th�nh c�ng của "Hồ sơ di sản", đ� l�:
- Phong Nha - Kẻ B�ng l� khu karst cổ c� � nghĩa v� c� gi� trị nhất ở Đ�ng Nam � v� tr�n thế giới, thể hiện ở c�c đặc điểm sau: khu vực c� cấu tr�c địa chất phức tạp v� th�nh phần thạch học đa dạng; lịch sử ph�t triển vỏ Tr�i đất l�u d�i từ 450 triệu năm đến nay, trải qua 5 giai đoạn ph�t triển lớn.
- Hang động karst Phong Nha - Kẻ B�ng cổ nhất ở Đ�ng Nam � v� để lại c�c dấu ấn độc đ�o như� hang s�ng, hang kh�, hang dạng bậc, hang treo, hang dạng c�nh c�y v� hang cắt ch�o l� dấu ấn bị 2 yếu tố khống chế l� sự thay đổi của mực n�ước biển v� chuyển động kiến tạo.
- Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ B�ng l� c�i n�i bảo tồn đa dạng sinh học lớn, nơi chứa đựng nhiều loại động vật v� thực vật qu� hiếm đang bị đe doạ.
Trong suốt thời gian khảo s�t c�ng với Đo�n th�m hiểm Hội Hang động Ho�ng gia Anh, đặc biệt l� giai đoạn nghi�n cứu, ph�n t�ch, tổng hợp t�i liệu để ho�n thiện c�ng tr�nh về di sản, tập thể t�c giả đ� lu�n nhận được sự tạo điều kiện thuận lợi v� gi�p đỡ tận t�nh của Ban l�nh đạo tỉnh Quảng B�nh, Ban l�nh đạo Tr�ường Đại học Tổng hợp tr�ước đ�y, Ban l�nh đạo Tr�ường Đại học Khoa học tự nhi�n, Đại học Quốc gia H� Nội v� Ban l�nh đạo Viện Điều tra Quy hoạch rừng, Bộ N�ng nghiệp v� Ph�t triển n�ng th�n, Ban l�nh đạo Cục Địa chất v� Kho�ng sản Việt Nam, Li�n đo�n Bản đồ địa chất Miền Bắc. Trong qu� tr�nh chuẩn bị cuốn s�ch n�y, c�c bản vẽ, ảnh minh họa v� kỹ thuật vi t�nh do một nh�m c�n bộ trẻ của khoa Địa chất v� Địa l�, trường đại học Khoa học tự nhi�n H� Nội thực hiện: c�c cử nh�n Nguyễn Đ�nh Nguy�n, Đinh Xu�n Th�nh, Nguyễn Thanh Lan, Ho�ng Thị V�n, Nguyễn Thị Minh Thuyết. Một số ảnh minh hoạ ch�ương 6 (Đa dạng sinh học) do c�c đồng nghiệp Vũ Ngọc Th�nh, Thạch Mai Ho�ng v� Nguyễn Mạnh H� ở khoa Sinh học, ĐH KHTN HN cung cấp
Nh�n dịp n�y tập thể t�c giả xin được b�y tỏ l�ng biết ơn s�u sắc v� xin gửi tới c�c nh� l�nh đạo v� c�c bạn b� đồng nghiệp lời ch�c sức khỏe, hạnh ph�c v� hợp t�c.
Tập thể t�c
giả