PH�T HIÖN MíI HO� TH�CH �éNG VËT V� THùC VËT TRONG HÖ TÇNG M�U �á ë Y�N CH�U, S�N LA
L� THANH HùU, Vò XU�N LùC
�o�n 50A, Li�n ®o�n B��C MiÒn B�c, Gia L©m, H� Néi
Tãm t�t: C�c trÇm tÝch lôc ®Þa m�u ®á tuæi Creta muén miÒn T©y B�c Bé nãi ri�ng, v� ë ��ng Nam � nãi chung, h�nh th�nh trong chÕ ®é khÝ hËu kh� nãng li�n quan ®Õn c�c th�nh t�o evaporit, thÕ giíi sinh vËt kÐm ph�t triÓn, Ýt ®Ó l�i c�c di tÝch ho� th�ch, do vËy rÊt khã kh�n cho viÖc ®Þnh tuæi. Trong mïa thùc ®Þa thø nhÊt cña ®Ò �n "LËp b�n ®å ®Þa chÊt v� ®iÒu tra kho�ng s�n nhãm tê Y�n Ch©u, tû lÖ 1:50.000", lÇn ®Çu ti�n ®� ph�t hiÖn ®�îc 3 ®iÓm ho� th�ch ®éng vËt v� thùc vËt trong c�c trÇm tÝch lôc ®Þa m�u ®á ë vïng Y�n Ch©u, gióp cho viÖc ®Þnh tuæi cña chóng mét c�ch cã c� së ch�c ch�n.
Trong c�ng tr�nh ®o vÏ ®Þa chÊt tû lÖ 1:200.000 tê V�n Y�n, c�c trÇm tÝch lôc ®Þa m�u ®á ®�îc NguyÔn Xu©n Bao, 1969 x�c lËp l� "®iÖp Y�n Ch©u" víi tuæi gi� ®Þnh Creta muén (K2 yc?). Do kh�ng ph�t hiÖn ®�îc bÊt kú lo�i ho� th�ch n�o, �ng ®� li�n hÖ "®iÖp" n�y víi c�c trÇm tÝch lôc ®Þa m�u ®á chøa th�ch cao, muèi má ë M�êng Pha Lan (L�o) v� Mô Gi� (H� TÜnh) cã ho� th�ch x��ng Khñng long, sä rïa, c� sÊu v� c�c d�ng Ch©n r�u n�íc lî cã tuæi Creta muén, ®ång thêi li�n hÖ víi c�c líp m�u ®á chøa mét sè Ýt di tÝch ho� th�ch thùc vËt (Kainophyta), ®éng vËt Ch©n r�u (Unio) ë vïng Pu Sam Cap (Lai Ch©u), do Bïi Phó Mü v� c�c t�c gi� kh�c cña ®o�n 20E ph�t hiÖn (1964), dùa v�o ®ã còng xÕp c�c trÇm tÝch m�u ®á ë Y�n Ch©u v�o Creta th�îng. �Çu n�m 2002 �o�n �Þa chÊt 50A tiÕn h�nh ®o vÏ ®Þa chÊt nhãm tê Y�n Ch©u tû lÖ 1:50.000 ®� ph�t hiÖn ®�îc 1 ®iÓm ho� th�ch thùc vËt v� 2 ®iÓm ho� th�ch ®éng vËt trong trÇm tÝch lôc ®Þa m�u ®á ë ngay vïng Y�n Ch©u. B�i b�o n�y th�ng b�o c�c ph�t hiÖn míi kÓ tr�n.
Theo t�i liÖu ®o vÏ ®Þa chÊt cña �o�n 50A, ë vïng Y�n Ch©u c�c trÇm tÝch lôc ®Þa m�u ®á hÖ tÇng Y�n Ch©u cã bÒ d�y kho�ng 1500 m ®�îc chia l�m 2 phÇn.
- PhÇn d�íi (K2 yc1): chñ yÕu l� c�c trÇm tÝch h�t th�, tõ d�íi l�n gåm 4 tËp:
TËp 1: Lãt ®�y hÖ tÇng Y�n Ch©u, cã th�nh phÇn kh�ng thuÇn nhÊt, nhiÒu n�i l� c�c líp d�m-t�ng-cuéi kÕt v�i, mét sè n�i l� cuéi kÕt ®a kho�ng n�m phñ kh�ng chØnh hîp tr�n c�c th�nh t�o cæ h�n nh�: hÖ tÇng Vi�n Nam (T1 vn), hÖ tÇng �ång Giao (T2a ®g), hÖ tÇng Suèi B�ng (T3n-r sb). Xen trong chóng l� c�c líp kÑp c�t kÕt h�t võa ®Õn th�, th�êng cã cÊu t�o ph©n líp xi�n, bét kÕt, c�t s�n kÕt m�u n©u ®á. D�y 50-140 m.
TËp 2: HÖ xen kÏ gi�a bét kÕt, c�t bét kÕt v� sÐt bét kÕt gi�u v�i m�u n©u ®á, ph©n líp máng ®Õn trung b�nh, xen thÊu kÝnh máng cuéi kÕt ®a kho�ng. Trong bét kÕt míi t�m ®�îc di tÝch ho� th�ch ®éng vËt Ch©n r�u n�íc ngät Fulpioides sp., tuæi Creta muén. D�y 40-160 m.
TËp 3: Cuéi kÕt ®a kho�ng ph©n líp kh�ng ®Òu, cã líp d�y 10-30 cm, cã líp tr�n 1 m, cã n�i 5-6 m hoÆc d�ng khèi kh�ng râ líp, xen c�c líp hoÆc thÊu kÝnh c�t kÕt, c�t bét kÕt, bét kÕt chøa v�i m�u n©u ®á. D�y 45-220 m.
TËp 4: HÖ xen kÏ gi�a bét kÕt, c�t bét kÕt, c�t kÕt h�t võa ®Õn nhá, ph©n líp máng ®Õn trung b�nh, m�u n©u ®á, xen Ýt líp hoÆc thÊu kÝnh c�t kÕt chøa s�n, sái, cuéi, kÝch th�íc nhá, mËt ®é th�a, ®�i n�i gÆp thÊu kÝnh máng cuéi kÕt ®a kho�ng. D�y 50-240 m.
BÒ d�y cña phÇn d�íi kho�ng 140-760 m.
- PhÇn tr�n (K2 yc2): �Æc tr�ng l� c�c trÇm tÝch h�t mÞn. Th�nh phÇn chñ yÕu gåm bét kÕt, c�t bét kÕt, sÐt bét kÕt xen kÏ nhau, ph©n líp máng ®Õn trung b�nh, m�u n©u ®á víi Ýt líp c�t kÕt h�t nhá ®Õn mÞn, th�êng cã cÊu t�o d�i mê song song, mét sè n�i cã cÊu t�o vÕt gîn sãng hoÆc ph©n líp xi�n ®�n gi�n, nhiÒu n�i gÆp phong ho� bãc vá d�ng cÇu. PhÇn d�íi cã xen Ýt thÊu kÝnh máng cuéi kÕt ®a kho�ng, s�n kÕt. Trong bét kÕt, c�t bét kÕt phÇn d�íi cã chøa di tÝch ho� th�ch thùc vËt b�o tån kh� tèt. Theo x�c ®Þnh s� bé ban ®Çu (qua �nh chôp) cña chuy�n gia n�íc Anh th� ®©y l� d�ng thùc vËt H�t kÝn (Angiospermae) cã tuæi Creta; ë phÇn tr�n, trong bét kÕt míi t�m ®�îc di tÝch ho� th�ch èc n�íc ngät Helix sp. cã kho�ng tuæi tõ Creta ®Õn ng�y nay. Ngo�i ra, ë nhiÒu n�i trong phÇn tr�n hÖ tÇng Y�n Ch©u cßn gÆp c�c líp th�ch cao thø sinh d�y mét v�i mm ®Õn 5-7 cm d�ng thÊu kÝnh ph©n bè theo mÆt líp hoÆc c�t chÐo mÆt líp cña ®�. BÒ d�y cña phÇn tr�n: 540-750 m.
Qua c�c t�i liÖu ë tr�n cã thÓ cã c�c nhËn xÐt sau:
1- C�c t�i liÖu thu thËp tr�íc ®©y th�êng ®�a ®Õn nhËn xÐt l� ë hÖ tÇng Y�n Ch©u cã hai møc cuéi kÕt: tËp cuéi kÕt c� së chøa h�t cuéi c�t kÕt v� tËp cuéi kÕt ë m�i chøa h�t cuéi chñ yÕu l� ®� v�i. Nh�ng theo t�i liÖu ®o vÏ chi tiÕt cña chóng t�i, ë tËp cuéi kÕt c� së nhiÒu n�i gÆp c�c d�m, t�ng v� cuéi l� ®� v�i, nhÊt l� ë nh�ng chç hÖ tÇng Y�n Ch©u phñ kh�ng chØnh hîp tr�n ®� v�i �ång Giao tuæi Anisi.
2- MÆt c�t cña hÖ tÇng Y�n Ch©u ë vïng Y�n Ch©u, nh� m� t� b�n tr�n kh�ng cã tËp cuéi kÕt m�i. Theo t�i liÖu cña Bïi C�ng Ho� ®o vÏ nhãm tê Quúnh Nhai, ë vïng ®ã cã mÆt c� hai tËp cuéi kÕt c� së v� cuéi kÕt m�i víi h�t cuéi chñ yÕu l� ®� v�i.
3- Ho� th�ch ®éng vËt míi thu thËp ®�îc b�o tån xÊu, nh�ng ho� th�ch thùc vËt b�o tån rÊt tèt. RÊt tiÕc l� dùa tr�n �nh, c�c chuy�n gia ng�êi Anh cho l� kh�ng quan s�t ®�îc hÖ thèng g©n bËc 3 n�n kh�ng cho ®�îc kÕt qu� x�c ®Þnh chÝnh x�c h�n. Chóng t�i ®ang t�m c�ch kh�c phôc sao cho cã ®�îc mét kÕt qu� x�c ®Þnh râ r�ng h�n,
V�N LIÖU
1. �ovjikov A. E. (Chñ bi�n), 1965.
�Þa chÊt miÒn B�c ViÖt Nam. Tæng côc �Þa chÊt. H� Néi.2. NguyÔn Xu©n Bao, 1970. T�i liÖu míi vÒ cÊu tróc ®Þa chÊt vïng V�n Y�n. �Þa chÊt, 91-92 : 63-67. H� Néi.